Köroğlu Destanı Türk Dünyasının ortak folklorik değerlerinden biridir. Köroğlu, ezilenleri koruyan ve haksızlıklara karşı çıkan bir halk kahramanıdır. Bu kahraman yalnızca destan ve hikâyelere değil, A. Adnan Saygun’un aynı adı taşıyan operasına da konu olmuştur. 23 Haziran 1973 tarihinde ilk kez I. Uluslararası İstanbul Festivalinde sahnelenen eseri Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nden Türkiye’ye gelen ünlü orkestra şefi Niyazi Tağızade yönetmiştir. Tağızade o dönemde SSCB’de yaşayan en önemli birkaç orkestra şef ve bestecilerindendir. Ünlü şef, “Köroğlu” operasını yönetmekle kalmamış, esere, sahneleştirme esnasındayken, önemli katkılarda bulunmuştur. Bu durum, dönemin süreli yayınlarında ve çeşitli hatıralarda yer alırken, müzik tarihimizde pek dillendirilmeyen bir husustur. Saygun bu katkıya Tağızade’ye yazdığı bir mektupta ve çeşitli röportajlarında minnet duygularıyla değinmiştir. 1977 yılında eserin tekrar sahnelenmesi gayesiyle orkestra şefi olarak Tağızade İstanbul’a yeniden davet edilmiş, ancak bu temsil son anda gerçekleştirilememiştir. Bu husus Saygun’un hatıralarında üzüntüyle dile getirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Türk müzik tarihinde Ahmed Adnan Saygun’un “Köroğlu” operasının önemi ve eserde SSCB’nin ünlü orkestra şefi Niyazi Tağızade’nin rolünü incelemektir. Ayrıca, bu güzel epik operanın Türk ve Azerbaycan milli müzik tarihindeki yerini almasının önemini hatırlatmaktır. Çalışmanın kapsamında, Tağızade’nin Saygun’un “Köroğlu” operasına katkıda bulunması sürecine kısaca değinilmiş ve aynı zamanda bu nedenle eserin hem Türk, hem Azerbaycan milli opera tarihlerinde edindiği özel yer ele alınmıştır. Bu amaçla Türk ve Azerbaycan kaynakları Saygun-Tağızade çalışması ve ikilinin ilişkilerine dair yazışma ve anıların yanı sıra süreli yayınlar taranmıştır. Sonuçta, Saygun’un bu eserinin Türk opera eserleri arasında özel bir yeri vardır. Türk-Azerbaycan kültürel işbirliğinin güzel bir sonucu olan bu eser öncelikle Türkiye ve sonra Azerbaycan ve nihayetinde Türk dünyası kültür ve müzik çevrelerinde hak ettiği yeri almalıdır.

A. Adnan Saygun’un “Köroğlu” operası, A. Adnan Saygun, Niyazi Tağızade, redaksiyon, prova.

Köroğlu epic has a great importance in the folklore of the Turkish World. Köroğlu is a folk hero protecting the oppressed and fighting the injustices. He is not only the subject of the Turkish epics and stories, but also the subject of an opera work titled “Köroğlu” by the famous Turkish composer, A. Adnan Saygun. It was performed for the first time at the 1st International Istanbul Festival on 23 June 1973 and directed by Niyazi Tağızade, the famous Soviet composer and orchestra conductor who came to Turkey from Azerbaijan SSR. At that time, he was one of the Soviet composers greatly respected in USSR. Tağızade did not merely conduct the opera “Köroğlu” but considerably contributed to the work. Unfortunately, this fact has been mostly overlooked, although it has been touched upon in newspapers, magazines and memories of that era. Tağızade’s contribution to Saygun’s work has been taken up in interviews of Saygun as well as in a personal letter by Saygun addressed to Tağızade with gratitude. The same opera was going to be staged again in Istanbul in 1977 under the direction of Tağızade, but it failed. This failure has been expressed with regret in various memories written about Saygun and Tağızade. Although “Köroğlu” opera is one of the most important examples of the first cultural contact between Azerbaijan SSR and Turkey during the Soviet era, and despite its importance in our music history, it seems that this opera work has been shelved up to now. Since the year 1973, it has not been staged. The purpose of this study is to review briefly famous conductor of the Soviet Union Niyazi Tağizade’s role in “Köroğlu” opera of Ahmed Adnan Saygun and significance of the said opera in Turkish music history. Particular emphasis was placed on the aspect of the contribution of Tağızade to the opera work “Köroğlu” of Saygun to bring into the forefront the importance of this work in Turkish-Azerbaijani cultural exchange along with its special place in Turkish and Azerbaijani music history. In this connection, such Turkish and Azerbaijani sources as memories, newspapers and radio interviews have been searched. Consequently, this work of Saygun is of particular importance among Turkish opera works. It must earn its rightful place in Turkish, Azerbaijani and Turkic world’s music as well as culture.

A. Adnan Saygun’s “Köroğlu” operası, A. Adnan Saygun, Niyazi Tağızade, redaction, rehearse.